× Home Ministries Choirs Pastors Bible Entertainment Development Health Love Fashion Music

Ese hari inyamaswa zishobora gusenga Imana? Ubushakashatsi n’imyumvire y’abahanga

Category: Opinion  »  5 months ago »  Jean D’Amour Habiyakare (Amourkare)

Ese hari inyamaswa zishobora gusenga Imana? Ubushakashatsi n'imyumvire y'abahanga

Mu muco w’abantu, iyobokamana ni imwe mu nkingi z’ingenzi z’ubuzima. Gukora amasengesho, gusoma ibitabo byera, no kwizera Imana ni ibintu byagize uruhare runini mu mateka y’isi no mu mibereho ya muntu kuva kera. Bimeze bite ku nyamaswa?

Ese ni abantu bonyine bafite imyemerere cyangwa hari n’inyamaswa zishobora kugaragaza imyitwarire isa n’iyo kuyoboka Imana? Iki ni ikibazo abashakashatsi, abahanga mu myitwarire y’inyamaswa, ndetse n’abemera mu buryo butandukanye bagiye bibaza mu myaka myinshi ishize.

Nubwo nta nyamaswa iravugwaho gusenga Imana mu buryo buhamye nk’uko abantu babikora, hari imyitwarire imwe n’imwe mu nyamaswa ituma abantu bibaza niba koko hari igice cy’umwuka cyangwa ukwemera gifitanye isano n’ubwenge bwazo.

Imyitwarire y’inyamaswa ishobora gusobanurwa nko kuyoboka Imana
Ubushakashatsi bwakorewe ku nyamaswa zifite ubwenge buhanitse bwagaragaje ko hari igihe zigaragaza imyitwarire isa n’iyo abantu bagira mu bihe byo gusenga cyangwa kwibuka abapfuye.

Ibi byagaragaye cyane mu nyamaswa nk’ingagi, inzovu, amafo yo mu nyanja (dolphins), ndetse n’inyoni zimwe na zimwe. Jane Goodall, umuhanga w’Umwongerezakazi wamamaye mu bushakashatsi bw’ingagi, yabonye ingagi zihagarara ahantu hari imvura igwa ku ruzi, zikabikora mu buryo bw’ibanga, zikabyina cyangwa zikareba mu kirere igihe kirekire.

Uko byagaragaraga, ntabwo zashakaga kunywa amazi cyangwa zishaka ubwihisho; ahubwo zasaga n’izirimo gukora igikorwa cyerekana icyubahiro cyangwa gutekereza cyane ku kintu kidasanzwe. Goodall yavuze ko ubwo buryo bwo kwitwara zityo bushobora gufatwa nk’igihamya cy’uko izi nyamaswa zishobora kugira igitekerezo cy’uko hari ikintu kirenze ubushobozi bwazo.

Inzovu na zo zizwiho kugira imigenzo ijyanye n’icyubahiro igihe imwe muri zo ipfuye. Hari aho inzovu zihura, zikagenda gahoro zerekeza aho indi yapfiriye, zikarambika ibiti n’ibyatsi hejuru y’umubiri wayo, zigasigara ziryamye aho nk’abari mu cyunamo.

Hari ubwo zigaragara nk’iziri “kuririra” mugenzi wazo, nubwo nta bimenyetso byerekana ko zisenga, imyitwarire nk’iyo ituma abantu batekereza ko haba harimo uburyo bw’amarangamutima buhambaye, bushobora gufatwa nk’intangiriro y’uburyo abantu batekereza ku Mana.

Dolphins na zo zagaragaweho n’imyitwarire isa n’iyo. Hari ubwo iyo ipfushije indi ishyiraho uburyo bwo kurwana no gutwara umubiri wayo hejuru y’amazi igihe kirekire, igakomeza kugendana na wo.

Ibi bishobora kugaragaza agaciro iha ubuzima, kimwe no kubaho nk’itsinda rirangwa n’ubumuntu n’impuhwe. Nubwo ibyo bidahita bivuga ko izi nyamaswa zisenga Imana, ni ibimenyetso by’uko hari urwego rw’imitekerereze rushobora kwegera iby’iyobokamana.

Ubuhanga n’imitekerereze y’abahanga ku nyamaswa n’idini

Abahanga mu mibanire n’imitekerereze y’inyamaswa bagaragaza ko kugira ngo igitekerezo cy’iyobokamana kiboneke, bisaba ubushobozi bwo gutekereza ku by’ahazaza, ku nyungu zirambuye, no ku bintu bitagaragara.

Umuhanga witwa Franz de Waal, wakoze cyane ku ngagi n’ingwe zo mu muryango wa bonobo, yavuze ko inyamaswa zifite ubushobozi bwo kumva ibyiza n’ibibi, kandi ko zifite uburyo bwo kumva neza iby’imibanire nk’abantu. Yagize ati: “Nubwo tudashobora kuvuga ko zifite idini, hariho ibintu by’imbere mu nyamaswa bishobora kuba imizi y’ukwemera.”

Umwanditsi Barbara J. King we yagiye kure y’abandi, avuga ko hari igice cy’amarangamutima cy’inyamaswa gishobora kuba ishingiro ry’imyitwarire y’iyobokamana.

Mu gitabo cye Evolving God yasobanuye ko abantu b’ibihe bya kera babanje kugira ukwemera gukomoka ku mubano n’inyamaswa, bakabona kugana ku Mana imwe cyangwa ku myumvire y’ikirenga. Ni ukuvuga ko ubwonko bw’inyamaswa bugaragaza ko hari aho buhuza n’ubw’abantu ku bijyanye n’amateka y’iyobokamana.

Inyamaswa mu myemerere y’abantu ku isi hose

Mu muco wa muntu, inyamaswa zimwe na zimwe zagiye zigira uruhare rukomeye mu byerekeye Imana n’iyobokamana. Mu idini rya Shinto ryo mu Buyapani, inyamaswa nk’injangwe n’inyoni zifatwa nk’izihagarariye imbaraga z’Imana.

Muri Hinduism, inyamaswa nk’inka, inzovu n’ingwe zifitanye isano n’imana zikomeye, zikaba zifatwa nk’ibikoresho byazo cyangwa indangagaciro z’Imana zigaragara mu isi. Muri Kiliziya Gatolika, hari abatagatifu nka Saint Francis of Assisi wavuzweho kugirana ubumwe budasanzwe n’inyamaswa, akazisabira, akazifata nk’ibiremwa bifite agaciro imbere y’Imana.

Ibi byose bigaragaza ko, nubwo inyamaswa zishobora kutagira ukwemera kwazo ubwazo, zifite umwanya ukomeye mu myumvire y’abantu ku bijyanye n’Imana. Ibi bishimangira ko umubano hagati y’inyamaswa n’imyizerere y’abantu atari uw’uyu munsi gusa, ahubwo ko ari ibintu byagiye bibaho kuva kera.

Nta gihamya ifatika yemeza ko inyamaswa zisenga Imana nk’uko abantu babikora. Gusa ubushakashatsi bwerekana ko inyamaswa zimwe zifite ubushobozi bwo kwiyumvamo amarangamutima akomeye, gutekereza, no kugira ibikorwa bisa n’iyo myemerere, nk’icyunamo cyangwa guha agaciro ibintu bidafite ibisobanuro byahita bigaragara. Ubu bushobozi bushobora kuba intangiriro y’ibyaje kubyara iyobokamana mu bantu.

Ku rundi ruhande, uburyo abantu bagaragariza inyamaswa icyubahiro mu mico n’imyemerere bitandukanye ku isi, na byo byerekana ko hari aho inyamaswa n’umwuka w’iyobokamana bihurira.

Nta kuvuga ko zisenga, ariko si no kuvuga ko zitagira icyo zibasha kumva ku buzima bwo mu rwego rwo hejuru. Kandi uko ubushakashatsi bukomeza gutera imbere, ni na ko ibibazo nk’ibi bizakomeza gufungura amarembo mashya mu myumvire ya muntu ku mubano w’inyamaswa n’iyobokamana.

Ifoto y’ inzovu zo muri Aziya (Asian elephants) zigaragaza imyitwarire yo guha icyubahiro iyapfuye cyangwa kwiyumvamo amarangamutima akomeye mu gihe zabuze umwana wazo.

Tanga igitekerezo kuri iyi nkuru

pre-moderation

This forum is pre-moderated: your contribution will only appear after being validated by an admin.

Who are you?
Your post

To create paragraphs, just leave blank lines.